Levensverhaal Joost

Joost

We zagen één woord staan: oncologie. Hier horen we niet thuis. Ongeloof. Dit kan niet waar zijn. Maar hier begon de rollercoaster. Smekend en op mijn aanraden had mijn vrouw Anne-Marie een tijdje hiervoor dan toch haar bloed geprikt. Ze was vaak moe en had last van haar rug. De bloedwaardes waren zodanig slecht dat direct toezicht noodzakelijk was. Er was geen weg meer terug. Maar ik bleef de hoop houden; misschien hebben ze het mis of er is nog een kans. Die ene kans.

We vulden elkaar aan. Ik leerde haar 17 jaar geleden kennen. Twee weken later gingen we samenwonen. We hadden gewoonweg een klik. Ik kon onwijs goed met haar praten. Ze had een moeilijk jeugd. Hierdoor was ze gesloten en wantrouwend. Maar wanneer ze vertrouwen had, gaf ze alles. En dat heeft ze mij ook gegeven. En ook al was ze soms moeilijk te doorgronden, ze was sociaal en zorgzaam. Ze heeft nooit de erkenning gehad die zij verdiende. Dit waren ook mijn woorden op haar uitvaart. Van mij mocht ze meer op het podium staan. Elk mens is uniek. Ik gun haar nog steeds die erkenning. Iedere dag.

Juist in de periode dat mijn moeder borstkanker had en haar vader progressieve alzheimer nam ons leven een wending die ongelooflijk bizar is. Rond die periode, eind 2017, wilden we verhuizen. Het was stressvol. De klachten van Anne-Marie werden heviger. In eerste instantie linkten wij en onze omgeving dat aan deze stressvolle periode. Echter kwam een aantal maanden later dat onmenselijke nieuws dat Annemarie baarmoederkanker had. Dit met uitzaaiingen naar haar gewrichten en bottenstelsel. In plaats van beslissingen te mogen nemen over onze toekomst, moesten we kiezen voor levensverlenging middels chemobehandeling en afwachten hoe de resultaten zijn of niks doen en wanneer Anne-Marie echt last kreeg of er sprake was van complicaties naar het ziekenhuis gaan. Vrijwel direct kozen we ervoor om te vechten. Dit met het bericht dat het ging om enkele maanden tot jaren.

We leefden volledig tussen hoop en vrees. Emoties gingen alle kanten op. Leven van dag tot dag. We praatten meer dan vroeger en probeerden positief te blijven. Dat was de ene keer makkelijker dan de andere. Maar eraan denken dat ik haar zou moeten loslaten; ik schoof het voor me uit. Het was in mijn achterhoofd aanwezig, maar ik wilde niet opgeven. Nu besef ik me dat zij vanaf het eerste moment de moed had verloren, maar wilde dat niet toegeven. Het was zoals het was. Op dat moment: het is zoals het is. Ze hoopte in ieder geval haar verjaardag te halen. Ze zou 50 worden. Maar al snel werd het de hoop om de kerst te halen. Elke seconde verloor ik een stukje van mijn vrouw. De chemo tastte haar ‘ik’ zo aan. Machteloos moest ik toekijken hoe zij het leven en mij verliet. Dat is voor een mens bijna niet om aan te zien. De persoon waar je zo van houdt te zien afbreken.

14 juni 2018 werd de slopende ziekte geconstateerd. 14 november hebben we haar moeten loslaten. 24 uur daarvoor was zij niet meer aanspreekbaar. In 5 maanden tijd was het helemaal over. We hebben het eerder gehad over onze uitvaartwensen. De vliegramp MH17 was voor ons de aanleiding om zaken te regelen; zowel financieel als hoe we de uitvaart wilden vormgeven. Dit hadden we dus al gedaan voor haar ziekbed. Wat als ons wat zou overkomen? Dit heeft zoveel rust gegeven. Toen ik Anne-Marie overleden in bed aantrof, ging ik direct over op ‘zakelijk’ handelen. De arts inschakelen, familie en vrienden bellen en ga zo maar door. Op dat moment wil je niet nadenken over welke kleding Annemarie aan moet, welke muziek er gedraaid mag worden en waar ze begraven wilt worden. We wisten dit van elkaar. De uitvaartbegeleider vulde dit aan door belangrijke momenten voor mij te pakken. De kist werd in plaats van na het afscheid van de omgeving, pas de volgende ochtend gesloten. Gewoonweg zodat ik nog een keer kon kijken en dit zelf kon doen, op mijn manier, op mijn tempo. Zelf de kist laten zakken in het graf. Ik vergeet dit nooit meer. Ik heb altijd voor haar gezorgd dit dus ook. Nu heb ik nog steeds het plekje waar ze begraven ligt. De plek en gedenksteen; allemaal zelf uitgekozen. Prachtig in de zon wanneer deze schijnt, daar hield ze zo van. Ik kom er vaak en verzorg het. Het enige wat ik nog kan doen voor haar.

Afgelopen november was het precies een jaar geleden dat Annemarie overleed. Ik kan er goed over praten, de ene keer beter dan de andere keer, maar dit was wel een moment waarin ik niet wist hoe het zou zijn. Net na haar dood was het een zwart gat. Alles ging langs mij heen; het was dag in dat uit zwart. Langzaamaan pakte ik het leven weer op. Ik heb alle seizoenen gehad zonder Anne-Marie. Dat kan ik geen plekje geven. Het gemis maakt deel uit van mijn leven. Ze gaat iedere dag met me mee. Het is altijd een beetje op de achtergrond. Het is en zal voor mij altijd onrechtvaardig voelen. Hoe kon dit? Anne-Marie had geen makkelijk leven en haar leven was nog niet af. Ik nam en neem de ruimte en tijd om te rouwen. Ik mag aan mezelf denken.

In alles wat ik doe weet ik dat ze nooit meer terug zal komen. Ik kan dat nooit wegstoppen. Maar de liefde voor haar is onvoorwaardelijk.

Levensverhaal Kirsha

Kirsha

Je kreeg klachten. Je was nog maar 57 jaar.  Jouw vingers en tenen deden raar. Verkrampten. Minder kracht en controle over je handen. Volgens de huisarts zat het tussen de oren; waarschijnlijk stress. De klachten werden alleen maar erger. Werken in je zo geliefde winkel ging niet meer. Het inpakken van cadeautjes en de hele dag staan waren onmogelijk geworden. Maar wat had je een goede werkgever. Je mocht naar kantoor. Je had het daar enorm naar je zin.

Inmiddels was er een diagnose gesteld: parkinson. Je kon steeds minder. Lopen werd een probleem en jij en papa waren gedwongen het huis te koop te zetten. Al die trapjes in tuin en huis waren niet meer te doen voor je. Wat ben ik dankbaar dat we samen nog naar Barcelona zijn geweest. Het was een reis met een huil en een lach. Je genoot. Maar wat was het zwaar voor je. Je was vaak vermoeid.

Papa ging met pensioen, jij stopte met werken en jullie hoopten toch te gaan genieten. Met parkinson kan je immers best oud worden. Maar jullie wens, jullie hoop, werd snel verstoord. Onderzoek na onderzoek. Wat ging je hard achteruit. En wat had ik al lange tijd twijfels over de diagnose. Ook slikken en praten ging moeizaam. Ik begon je langzaam kwijt te raken. De band die we samen hadden. Het dagelijks telefonisch contact wat moeilijker ging. De leuke dingen die we regelmatig deden werden niet meer mogelijk.

Daar was het moment dat je jouw eigen euthanasieverklaring ging opstellen. Letterlijk aanvinken en omschrijven op welke momenten het leven voor jou niet meer hoefde. Vooral als je niet meer kon communiceren, mocht het van jou over zijn. Regelmatig lag je in het ziekenhuis. Maar ook zij wisten het niet meer. Je werd vervolgens overgeplaatst. Jouw ademhaling stopte er soms mee. Ik heb zo’n moment van dichtbij meegemaakt. Wat een angst in jouw ogen. Toch mocht je weer even weg, maar een paar dagen later werd je alweer opgenomen. Toen kwam het nieuws dat de diagnose parkinson niet klopte. Het was ALS. Die vreselijke spierziekte. Maar konden ze parkinson dan echt bij je uitsluiten? Nee, maar verder onderzoek hierna, daar begonnen ze niet aan.

In die tijd kreeg ik de sleutel van een huis in Noordwijk. Ik ging samenwonen. Het lukte mij niet om te helpen met schilderen. Mijn eigen moeder lag in het ziekenhuis. Precies op mijn veertigste verjaardag zat ik bij jou in het ziekenhuis. Jij inmiddels op de intensive care. In de tussentijd had ik een afspraak met de maatschappelijk werkster van het ziekenhuis. In het gesprek hoorde ik dat jij alleen nog maar leefde om mijn huisje nog te kunnen zijn. Je was zo jaloers. Vlakbij het strand waar jij zo verliefd op was. Ze konden niets meer voor je doen. Alleen maar iets vergemakkelijken. Het ziekenhuis ging dan ook snel aan de slag om alles in orde te maken om jou naar huis te krijgen. Dit met alle hulpmiddelen en de juiste thuiszorg.

Op een vrijdag mocht je dan eindelijk weer naar huis. De eerste momenten ging het best wel. Maar zondag kwam daar het telefoontje. Ik moest komen. Ik pakte mijn spullen en ben niet meer bij je weggegaan. Je kon niet meer praten, maar ik was zo blij dat ik je begreep via je ogen. Dit laat mij nog steeds voelen hoe intens onze band was. Het doet verschrikkelijk pijn dat je zelfs niet naar mijn huis kon komen kijken. Via Stichting Ambulancewens hadden we dit vormgegeven. De afspraak stond al. Maar het werd al snel duidelijk dat je dit niet meer ging halen.

Maandag had je een goede dag. Ik belde direct Stichting Ambulancewens en zij trommelden direct een IC-verpleegkundige en chauffeur op. Anderhalf uur later was jij op weg naar ons huisje in Noordwijk. Ik had direct de familie opgetrommeld. Iedereen kwam direct naar Noordwijk. Je hebt mijn huisje gezien ben nog naar het strand geweest. Wat heb jij nog even genoten. Daarna besloot je, zoals wij allemaal al wisten, dat het genoeg was geweest. Woensdag besloot je om de euthanasie door te zetten. Vrijdag zou jouw laatste dag worden. Je kon bijna niet wachten.

Ik heb de laatste dagen als DJ mogen spelen. Samen met jou heb ik de muziek vormgegeven. Je wilde steeds de muziek horen die je had uitgekozen. Continu wilde je weer even een ander nummer horen. Misschien wilde je toch nog wel veranderen van keuze. En je wilde één rode roos. Rood, de kleur waar jij zo gek op was.

Lieve mama, ik hoop dat je de uitvaart hebt gehad die jij graag wilde. Iedereen een rode roos en wat roods aan. Een bloemenzee. Ik mis je en dat wordt niet minder. Het wordt misschien wat draagzamer. Twee jaar geleden heb ik mijn leven omgegooid, heb ik gekozen om mijn droom na te jagen. Want één ding heb ik geleerd: ik ga niet wachten tot mijn vijfenzestigste. Jij hebt dat niet mogen halen. Ik weet dat we elkaar weer een keer tegen gaan komen. Ik ben er trots op dat jij mijn moeder was, bent en altijd zal blijven.

Levensverhaal Truus

Truus

Mijn broer; een goed mens, werd gevangen door een alcohol- en computerverslaving. Als hij ergens mee in de problemen kwam, kon hij er niet mee overweg en greep naar de fles. En de berg werd alleen maar groter en groter. Hij leende geld wat niet meer terugkwam, heeft schulden gemaakt en draaide overal omheen. Hij heeft er een enorme puinhoop van gemaakt en daar viel niet over te praten. Totaal onbereikbaar, met de deur op slot, hield hij iedereen op afstand.

Mijn broer; voor altijd. Terugdenkend aan zijn goede tijden. Gelukkig waren die er ook. Hij was veelzijdig en creatief, hielp iedereen, hield van de natuur, kon genieten van vele soorten muziek en maakte prachtige foto’s. Daarom heb ik ook de foto gekozen bij mijn verhaal die hij gemaakt heeft en hij heeft laten afdrukken voor mij. Deze heeft een speciale plek in mijn huis gekregen. Ook wist hij veel van computers. Daarmee hielp hij veel mensen bij de daklozenopvang. Hij hield van mensen om hem heen en was helemaal in zijn element als hij bijeenkomsten mocht organiseren. Daar was hij gewoonweg heel goed in.

Mijn broer en ik hebben in zijn dakloze jaren veel samen gedaan. Als natuurminnende wandelden we veel samen en gingen regelmatig dagjes weg. Ik haalde hem dan op bij de daklozenopvang en bracht hem op het eind van de dag weer terug. Naar de kerstmarkt in Valkenburg, samen op spirituele beurzen, bij mij thuis genieten van André Rieu op de televisie en samen Oud en Nieuw vieren tot en met de vlaflip aan toe.

Toen kwam het moment dat ik mijn broer langzaamaan verloor. De laatste twee jaar hield hij mij op afstand en zag ik hem niet meer. Het enige contact wat er nog was bestond uit een sms-bericht wat ik stuurde op z’n verjaardag en met Oud en Nieuw. Dan kreeg ik nog een reactie terug. Afgelopen jaar zijn laatste.

Ik ben de hulpverlening van de stad diep dankbaar. Na het overlijden van mijn broer hebben ze de familie opgespoord en ons in de gelegenheid gesteld om afscheid van hem te nemen. Ze hebben door Jasper een prachtige herdenkingsdienst laten verzorgen en ze waren er allemaal bij met een gele tulp in hun hand. Indrukwekkend. Stuk voor stuk waren ze op mijn broer gesteld en dat deed me onuitsprekelijk goed. Wat een hartelijkheid en mooi om mee te maken. Met grote waardering voor de hulpverlening die er zijn voor mensen zoals mijn broer. Ook was er een dakloze opgepoetst in pak omdat hij afscheid kwam nemen van zijn vriend; mijn broer. De uitvaart is door Jasper heel respectvol en liefdevol verzorgd. In werkelijk alle opzichten kon het niet beter. Daar was en ben ik nog steeds blij mee. Hierdoor blijft het dan ook een waardevolle herinnering in mijn hart.

Dan blijft na dit alles het verdriet over. Het verdriet over de altijd aanwezige eenzaamheid die ik in de ogen van mijn broer zag. Het gemis in zijn hart om zijn kinderen en de mensen waar hij van hield en die hij kwijt was. Het verdriet als ik hem in de stad tegenkwam. Zo hopeloos om te zien. Mijn verdriet om de broer waar ik van hield en die ik elke dag mis.

Maar ook ben ik blij voor hem dat hij nu zijn rust heeft gevonden. Boven; omdat we allebei geloofden in een leven na de dood. We komen elkaar ongetwijfeld weer tegen en dan praten we verder.

Tot ziens broer, het ga je goed. Met een hele dikke knuffel van je oudste zus.

Levensverhaal Mika

Mika

“Mei 2016, de telefoon ging. Het was mijn beste maatje Reem. Bij de eerste woorden die hij sprak hoorde ik dat het goed fout was. “Mika, Liesje is er niet meer!!”. Zijn stem brak terwijl zijn woorden bij mij insloegen als een bom!

Ruim 16 jaar eerder kwam het blije nieuws dat Reem en Vera trotse ouders waren geworden van Elize. Sommigen noemden haar Liesje. Een bijzondere en mooie dochter. Dat zag ik gelijk de eerste keer dat ik haar ontmoette. Een kind met heldere blauwe ogen die wijs de wereld tegemoet keken. In die tijd was ik net zelf een half jaar moeder van mijn tweede zoon. Speciale banden bouw je niet alleen op, je voelt ze vanaf de eerste blik en klik. Het was bijna een moeder|dochterband.

De jaren die daarop volgden waren pittig. Evenals mijn relatie met de vader van mijn kinderen, zag ik ook het huwelijk van Reem en Vera in diezelfde periode op de klippen lopen. Ik mocht Reem en Vera beiden evenveel en wilde graag ook met Vera in contact blijven. Dat ging een paar maanden goed. In die periode logeerde ik een keer bij Vera en Liesje. Liesje en ik waren dat weekend vroeg wakker. Vera lag nog diep in coma en als alleenstaande moeder wist ik hoe fijn het soms kon zijn een uurtje langer te kunnen uitslapen. Ik had die ochtend Liesje uit haar bedje geplukt en bij me op het logeerbed neergelegd. Ze zal een jaar een of 2 zijn geweest. Volzinnen praten zat er nog niet in, maar die ochtend had ik hele gesprekken met haar, alsof we elkaar al jaren kenden. Een meisje met een oude ziel, zo zou je haar kunnen omschrijven. Een bijzondere ochtend die de rest van mijn leven bij zal blijven.

De jaren vlogen daarna voorbij. Het contact met Vera werd verbroken, wat ik erg jammer vond. Reem en ik bleven dikke maatjes. En Elize was daar een onderdeel in. Zowel Reem als ik kregen een kans nieuwe geliefden in ons leven te vinden. 7 jaar lang waren we door onze nieuwe liefdes een soort van familie geworden. De aanwezigheid van Liesje in onze familiebijeenkomsten vond ik altijd fijn. Haar openheid, eigenwijsheid en vrolijke noot maakten het iedere keer tot een feestje. Ze wist heel goed wat ze wel wilde, zong veel en speelde toneelstukjes.

Onze kinderen groeiden snel, zoals dat nu eenmaal gaat en hoort te gaan. Liesje had een enorm talent voor tekenen en schilderen, en heeft zich flink kunnen uiten in haar muziek. Spelen heeft ze onder andere geleerd op mijn eerste piano die ik cadeau had gedaan aan Reem. Dat ding was zo vals als de neten, maar Liesje wist door de valse toetsen heen de juiste toon te vinden. Normaal gezien zou ik jaloers kunnen zijn op mensen met een talent als die van Elize, maar in haar geval was dat niet aan de orde. Zij deelde haar passie. Deed me inzien waar mijn talenten en krachten lagen op kunstenaarsvlak.

Kinderen werden pubers. Pubers met puistjes en puberproblemen. Ik herinner me nog zo goed de gesprekken die ik had met Liesje over die problemen. En haar positieve kijk op die problemen. Zo vond ze het bijvoorbeeld erg jammer dat mijn jongste zoon zijn mooie gezicht door de puistjes verschool achter een bos haren. Ze kwam met tips hoe hij daarmee om kon gaan. Ongelooflijk lief en zorgzaam.

Reem is naast fotograaf ook muzikant. In november 2015 heb ik een eerste optreden van zijn nieuwe band bijgewoond. Liesje was er ook. Die avond hebben we met elkaar gesproken over relaties en de emoties die daarbij komen kijken. De band speelde fantastisch, de sfeer was goed. De huidige vriendin van Reem, Marike, was er ook bij. Ik stond tussen haar en Elize in toen Reem een nummer aankondigde wat hij opdroeg aan de 2 belangrijkste vrouwen die in de zaal aanwezig waren. Elize en Marike. Ik voelde me enorm trots tussen die vrouwen in te mogen staan. Elize was nog net geen 16. Wat een prachtige jonge vrouw was ze aan het worden!

Het zou een mooie tijd gaan worden, daar was ik van overtuigd. De pubermomenten zouden langzaamaan verdwijnen, de contacten sterker worden en we zouden elkaar meer gaan zien en leuke dingen gaan doen. Althans, dat dacht ik.

Achteraf zou blijken dat dit de avond was waarop ik de laatste keer Liesje live gezien en gesproken zou hebben. Een paar maanden later traden Reem en zijn band op in mijn atelier. Ik had een kunstprojectje voor mijzelf waarbij ik portretjes in aquarel had geschilderd van vrienden op Facebook. Een daarvan was een portretje van Liesje die een kopje thee drinkt. Via WhatsApp liet ze me weten het erg jammer te vinden niet op mijn feestje aanwezig te kunnen zijn. Ze was erg nieuwsgierig naar haar portretje. Wederzijds respect voor elkaars inspiratie en creatie was een van de verbindingen tussen haar en mij. Ik berichtte haar terug dat het oké was. Zij was een drukbezette puber en er zouden nog genoeg momenten komen waarop wij elkaar nog eens zouden gaan zien en spreken.

Maar toen kwam het telefoontje. Een paar weken na mijn verjaardag. Liesje was er niet meer! Ik zat naast mijn man op de bank toen Reem me het ongelofelijke nieuws vertelde. Wat er door mij heen ging is met geen pen te beschrijven! Hoe dan? Wat was er gebeurd? De wereld stond een moment totaal stil. Reem zette zijn verhaal voort. Moeilijk te bevatten, zo zwaar en heftig kwam het verhaal door de telefoon mijn oren binnen. Elize was die nacht voor de trein gesprongen. De rillingen liepen over mijn lijf. Een ruk in mijn hart. Bonzende koppijn zette op. En gelijk een besef dat als dit bericht mij zo enorm hard en diep raakt, hoe het moet zijn voor Reem en Vera zijn. Onmacht…. Wat kon ik voor hen doen?

De uitvaart werd een zeer bijzondere en intense ervaring. Voor het eerst sinds jaren zou ik Vera weer eens zien. Mijn oudste zoon en de dochter van mijn man waren er ook bij. De jongste kon niet vanwege werk en vond het te zwaar om dit te ervaren. Ik voelde me zo dubbel die dag. Zo intens verdrietig om het afscheid van Liesje, maar ook een raar gevoel van blijdschap dit te kunnen delen met mijn dierbare vrienden en mijn kinderen. Een kippenvelmoment toen Reem en Veer samen naar de kist liepen, plaats namen met een gitaar en samen een lied speelden voor Elize. Dat de dood van hun lieve meisje ze zo bij elkaar bracht. Het raakte me diep. Wat een enorme kracht kan men halen uit het maken van muziek.

Gelijk na de uitvaart ging het dagelijks leven weer keihard door. Liesjes verlies deed veel met mijn emoties, die ik vervolgens maar zoveel mogelijk opzij schoof. Ik had mijn kinderen nog. Ik zou mijn jongens op kunnen zien groeien tot volwassen mannen. Ik had een gezin waar ik voor kon gaan. Niet verdrietig zijn was de wijze raad aan mijzelf. Reem en ik hebben vele uren met elkaar gesproken. Zo goed en kwaad ik kon gaf ik hem steun. Luisteren naar zijn verhalen. Luisteren naar zijn verwerkingsproces. Openstaan voor zijn verdriet. Hij vertelde me tot in detail de laatste herinneringen aan Liesje. Door de enorme impact van de trein was er niet veel over van haar. Het moet echt een naar gezicht zijn geweest. Reem heeft dan ook alleen maar de meest toonbare delen van haar kunnen zien. Bizar genoeg waren dat haar handen. Haar handen die zo enorm talentvol de pianotoetsen en gitaar wisten te bespelen. De handen die een enorme berg aan tekeningen en schilderijen hadden gemaakt. Reem heeft op mijn verzoek een foto van haar handen laten zien. De handen die in november 2015 me nog een welgemeende fijne knuffel hadden gegeven!

Haar geschilderde portretje staat prominent in mijn atelier, samen met een klein schilderijtje wat zijzelf ooit heeft gemaakt. Ze signeerde vaak met de naam ‘Ziel’. Zo ook bij dit schilderijtje. Er zijn meerdere momenten geweest waarop ik voelde dat Liesje mensen op mijn pad liet komen. Dit om me in te laten zien dat we hier allemaal door moeten. Zo ook de vrouw die ik ontmoette tijdens mijn motorrijlessen. Ik zat zo niet goed in mijn vel door het overlijden van Liesje. Ik zat daardoor niet ontspannen op de motor. Ik vertelde dit aan de vrouw waarmee ik tegelijkertijd les had. Hierdoor kon ze zich voorbereiden op een rijles waar ik niet zo vlot mee zou komen. Zij keek me geschrokken aan toen ik vertelde dat Liesje voor de trein was gesprongen. Ik schrok nog meer van haar vraag op welk station zich dit had afgespeeld. Zij bleek bij de calamiteitenafdeling van NS te werken. De afdeling die op de dag van Liesje haar zelfmoord opgeroepen was om slachtofferhulp te bieden aan de omstanders van een aanrijding met een persoon in Vught. Zij was daar, op de dag en de plek waar Liesje haar eind vond. Rillingen over mijn lijf! De hele rijles bleef me dat volgen en ik kon me maar 1 ding bedenken: Liesje kwam me een schop onder mijn kont geven en erop hameren dat ik me moest focussen op de rijles. Ook een van de passies die Liesje en ik deelden. Zij had immers haar eerste motor al klaar staan voor het moment waarop zij oud genoeg was om te gaan voor haar motorrijbewijs.

Nu bijna vier jaar later kom ik tot de conclusie dat ik de afgelopen jaren in een sneltreinvaart doorgedenderd ben. De scheiding met mijn man in 2019 heeft me in een ander soort rouwproces doen komen. Rouwen om een geliefde die nog wel leeft, maar niet bereikbaar is. En midden in dit proces ontdekte ik dat ik nooit echt de tijd had genomen om stil te staan bij mijn eigen rouwproces om Liesje. Op de dagen dat ik er flink doorheen zat het afgelopen jaar heb ik vaak tegen haar portret staan praten. “Ja, ik weet het Liesje, life is a bitch… Maar ik zal nog even door moeten gaan. Ooit drinken we samen weer eens een kopje thee. Daarvoor is het nu nog te vroeg.’’

Lieve Liesje, dank voor je liefdevolle momenten die we samen hebben mogen delen, hier in deze wereld!

Kus,
Mika

Levensverhaal Demi

Demi

Het is misschien wel een vanzelfsprekend gegeven: een moeder en een vader. Voor mij is dat helaas anders. Mijn vader werd voor mij op drie jarige leeftijd mijn vader en moeder ineen. Voor mij heel normaal, ik weet gewoon niet beter dan dit.

Uiteindelijk heeft mijn moeder haar ziekte niet kunnen overwinnen. De kanker had haar lichaam overgenomen. Je zou kunnen zeggen dat de kanker het van haar lichaam heeft gewonnen. Doordat ik zo jong was, heb ik geen herinneringen. Mijn vader was papa en mama in één. Het gezinsgevoel was er. Dat gezinsgevoel kreeg ik onder andere bij mijn oom en tante thuis. Ik kan met hen altijd veel praten over mijn moeder. Naarmate ik ouder werd, wilde ik dat ook steeds meer. Ik wilde meer weten, ik had meer vragen en zij wilde mij meer vertellen.

Langzaamaan kwam daar het ontdekken van mijn eigen wereld. Situaties met anderen zorgde ervoor dat ik keihard moest ervaren wat ik mistte. Boos op de wereld. Een ongrijpbaar eenzaam gevoel. Was ik de enige met dit verlies? Zelfs met mijn vader durfde ik niet over alles te praten. Praten over vrouwendingen bijvoorbeeld. Praten over puberdingen. Alles als beginnend vrouw. Ik realiseerde me dat ik haar zorgzaamheid en geborgenheid nooit van dichtbij zou kunnen meemaken. Dat gemis heeft er mede voor gezorgd dat ik altijd wil zorgen voor anderen. Ik ben er trots op dat ik dit stukje van mijn moeder heb. Net als dat ik qua uiterlijk erg op haar lijk. Maar onbewust zal de angst om iemand kwijt te raken altijd onderdeel zijn van wie ik ben. Hoe meer ik om iemand geef, hoe heftiger de pijn bij het verlies.

Aftasten, mezelf in bescherming nemen en bang om niet goed genoeg te zijn. Maar de lieve mensen die heel dichtbij me staan; daarvoor ga ik door het vuur. Daarin zijn woorden niet altijd nodig. Als we onze vriendschap maar aan elkaar laten zien. Ik ben altijd onder de mensen. Alleen zijn is confronterend en vind ik moeilijk, ook al horen de mindere kanten van het leven er gewoon bij. Onbewust heeft de dood van mijn moeder ervoor gezorgd dat ik nu sta waar ik sta; leven in alle leuke momenten, waarbij het verdriet nooit weg is. Ik zal voor de volle honderd procent positief zijn en blijven in de dingen die doe. Zij heeft geleefd en dat ga ik ook doen. Ik wil kunnen zeggen dat ik geleefd heb wanneer mijn lichtje dooft.

Ik blijf bewijzen dat ik het alleen kan, ook aan mijn vader. Ik heb een soort innerlijke drang om te laten zien dat het goed me gaat. Ik ben een doorzetter en wil alles graag voor de volle honderd procent doen. Ik weet dat het mijn grootste kwaliteit is en daarnaast een behoorlijke valkuil. Ik gun mezelf dat de druk er soms vanaf gaat. Dat ik het meer mag loslaten. Ik weet dat het me misschien ooit gaat opbreken. Mijn moeder zou nu zeker gezegd hebben: ‘‘let op jezelf’’. Het verlangen naar bevestiging van mijn moeder zit hier altijd in verweven. Nu zoek ik dat ergens anders.


Mijn eerste woning was een van die momenten waarbij ik mijn moeder enorm mistte. Memorabele en belangrijke gebeurtenissen waar ze gewoon bij moet zijn. Maar ook de kleine dingen. Het niet halen van een tentamen bijvoorbeeld. Dat zijn momenten die ik met haar had willen bespreken. Nu ik op mezelf woon is de band met mijn vader alles wat het voor mij moet en mag zijn. Ik deel alles met hem en hij begint mij ook steeds meer te begrijpen. Als twee volwassenen hebben we echt goede gesprekken. En natuurlijk was daar soms de angst om hem ook te verliezen of uit elkaar te groeien. Hij is de enige die ik heb in de basis die al voor de helft is weggeslagen. Mijn moeder werd ziek toen ze zwanger van mij was. Een jaar geleden heb ik ook naar mijn vader uitgesproken dat ik ook bang om dit te krijgen. Mijn vader heeft dit onderzocht. Hieruit bleek dat het niet erfelijk is.

Ik zal nooit weten of ik gerouwd heb of aan het rouwen ben. Ik heb hulp gezocht om de vragen te stellen aan iemand over de dingen die ik mis; maar ook de vragen die ik aan mijn moeder wilde stellen; wat ik nog zou willen doen en delen met haar. Gewoon puur uitspreken. Maar verwerken deed ik pas nadat duidelijk werd wat de gevolgen zijn geweest van haar verlies en wat dit heeft betekend voor mijn ontwikkeling en mijn leven. De realiteit meedragen in mijn bagage dat ik mijn eigen moeder nooit kan leren kennen. Wetende dat ze nog zoveel had kunnen doen.

Ik heb altijd een foto samen met mijn moeder boven mijn bed hangen. Mijn plekje, mijn verhaal. Ik draag altijd haar ringen. Ik heb de video-opnames die mijn vader heeft gemaakt van haar leven. Ik heb de opname van de begrafenis, ook al heb ik deze nog niet gekeken. Ik de speeches die zijn voorgedragen op de uitvaart. De speech van mijn vader heb ik gedeeltelijk gelezen. Het is te mooi, te heftig. Ik kom nog steeds bij haar graf. De plek waar ik een stukje dichterbij haar ben. Wanneer ik altijd in mijn gedachte aan haar denk, is daar een witte vlinder. Maar haar sterfdag zal moeilijk blijven. Ze loopt altijd met me mee en houdt onbewust mijn hand vast zodat ik deze wereld aankan. Ik wil zo graag tegen haar zeggen dat ik blij ben dat ik op haar lijk. Maar het grote verdriet zal altijd blijven dat ik dat nooit echt meer tegen haar kan zeggen.

Ergens weet ik dat mijn moeder trots op me is, dat ze me ziet met een glimlach en ziet dat ik oprecht een enorm vrolijk mens ben.

Levensverhaal Pauline

Pauline

Lieve papa,

Nog even dan bereik ik jouw leeftijd, dat jij overleed. Ik ben al langer hier dan jij bij mij bent geweest.
Als ik dit zo schrijf realiseer ik me des te meer hoe lang het geleden is dat jij overleed! Wat zou jij trots zijn op jouw drie kleinkinderen. Je zou een fantastische opa zijn geweest.
Jij was een man die veel aan anderen gaf, altijd hard werkte en de spil in ons gezin was. Ik denk dat ik wel kan zeggen dat ons gezin nooit meer dezelfde is geweest. Jouw vroegtijdige overlijden heeft ons en mijn leven absoluut een andere wending gegeven. Ik heb mij lang slachtoffer gevoeld onder dit grote gemis. Het was aan de buitenkant niet te zien, maar na jaren van therapie en zelfontwikkeling heb ik het leven in mij weer toegelaten.
Maar nu terug naar jou.

Als derde zoon van een gezin van zeven kinderen heb jij je geroepen gevoeld om in het bedrijf van jouw vader te gaan. Jouw oudste broer was op zijn 18e naar Canada vertrokken. Jouw jaar jongere broer vertrok ook niet veel later naar Californië. Zo bleef jij als enige zoon achter met jullie ouders en vier zussen.
Jij was in het gezin een van de ‘stille’, rustige. Je liet je minder horen, zien. Je was de grote beschermbroer voor je zusjes. Je kwam indien nodig voor je zusjes op en redden hen uit de brand in hun pubertijd. Maar zeker ook later in hun leven. Je was er gewoon voor hen, altijd als ze je nodig hadden. Altijd!

Je was wel iemand die op een bepaalde manier je aanwezigheid achterliet, ondanks je introverte kant.
Jouw rust, luisterend oor gaf bij velen dat zij hun verhaal, geheim, makkelijk met jou deelde.
Je stond graag voor anderen klaar. Je zat in vele commissies, kerk, vrijwilligers organisaties naast het gezin, familieperikelen en drukke onderneming.
Jij bent voor veel mensen heel belangrijk geweest in hun leven. Je was een echt mensenmens.
Altijd klaar voor een ander of voor een goed doel. Was er iemand ziek, nou heel toevallig was jij in de buurt, waar dan ook in Nederland, om even langs te gaan.
Je was altijd veel onderweg. Je hield niet van poespas maar wel een goede auto voor het vele rijden wat jij deed. Met trots hangt trouwens jouw oorkonde van Mercedes Benz, 1 miljoen kilometer, in Julians kamer.

We hebben als gezin lang in een huis gewoond met jouw ouders. Dat zal niet even makkelijk geweest zijn voor jou en mama. Ik had er als kind alleen maar voordelen van.
Je was soms ongeduldig, kreeg een korter lontje later nadat je diabetes kreeg. Je kwam over als vriendelijk en stond voor een ieder klaar die hulp nodig had.
Je was een gulle gever, je dacht eerst aan een ander en daarna pas aan jezelf.
Jouw klanten droeg je op handen, voor hen reed je het hele land door.
Je geloofde dat het leven kwam zoals het kwam. De kerk gaf je een bepaalde rust en hoop, waarin jij geloofde. Je sloeg geen zondag over om naar de kerk te gaan.
Als ik vraag aan mensen, hoe herinner je mijn vader. Dan wordt er geroepen: sterke leider, charmant, wat hij deed, deed hij met overgave. Sociaal, altijd klaar om te helpen en om een luisterend oor te bieden.
Lief en zorgzaam.
Oja en je lijkt ook op hem. En wat was ik daar altijd trots op en nog steeds! Nu ik ouder ben, merk ik dat ik ook gelukkig meer op mama lijk. Daar mag ik ook trots op zijn. Het mooie van jullie in mij gecombineerd en de rest van mezelf.

Pas aan het einde deed je volgens mij meer wat je zelf wilde. Ik mocht samen met mama naar de trouwerij van onze neef. Zonder aan iemand te vertellen, stapte je het vliegtuig in en kwam je naar ons toe. Om vervolgens als verrassing nog een aantal weken met mama door te gaan reizen.
Maar je ging wel eerst alleen naar Disneyland, met een privé auto met chauffeur even een aantal rondjes in Its a small world maken. Daar werd jij blij van, het simpele.

Je kon boos zijn, en het volgende moment kon ik weer alles van je gedaan krijgen. Als ik ergens mee zat, kon ik altijd bij je terecht. Je was een echte vader voor mij. Wij, Erik en ik, stonden gewoon op nummer 1.

Samen met mama hebben jullie eerst in Amsterdam gewoond op de Nieuwmarkt, hier is Erik geboren. Je begon na de Mulo te werken als boekhouder. Tot je vader vroeg bij hem in de groothandel te komen werken. Deze heb jij groter gemaakt. Op een gegeven moment leek het jou praktischer om dichtbij de zaak te gaan wonen. Woonruimte was schaars en het huis van opa en oma was groot genoeg. Jullie ging inwonen. Zo toog het gezin naar Zwanenburg, daar werd ik na korte tijd geboren.

In deze brief wilde ik jouw levensverhaal neerzetten. Of is dit meer voor mezelf om jou beter te leren begrijpen. Want ik heb nooit aan jou vragen kunnen stellen over hoe jouw leven is gelopen. Over jouw beslissingen, jouw dromen, wensen, kansen, jouw pijn waar jij last van gehad hebt in jouw leven. Welke verdedigingsmechanismen jij ontwikkelt hebt. Want ik weet zeker dat jij die gehad hebt. Want ja toen jij overleed heb ik er onbewust een aantal van je overgenomen. Pleasen, ja zeggen terwijl we nee bedoelen, onszelf wegcijferen t.b.v. de ander, zorgen voor anderen.

Als ik zo schrijf kan ik me de dag zo weer voor mij halen, dat jij overleed. Na een kort ziekbed van krap een jaar, zei jouw lijf op een zaterdagmorgen echt STOP.
We waren er nog niet klaar voor, maar ja zijn we dat ooit? Onze ouder verliezen.
Het bedrijf was er zeker ook niet klaar voor. Je liet een grote leegte achter. Het personeel miste jouw aanwezigheid en kennis. Jouw drive en leiderschap.
Erik en ik bleven daarmee achter en miste jou daar ook enorm.

Lang mocht niemand aan jou komen. Ik kon je nog niet loslaten, het verdriet om jou vroege overlijden heb ik lang in mij gehouden. Nou je begrijpt wel dat was niet echt fijn.
Wat wel fijn is dat jij mij van de andere kant vaak bijstaat en helpt. Dat heeft wel even geduurd voor ik dat kon ontvangen. Ik had eerst nog wat onverwerkte emoties en pijn te verwerken.

Doordat ik lang in mijn leven jou op een voetstuk heb geplaatst, had mama weinig kans bij mij.
Gelukkig dat dit nu anders is. Zeker nu mama in haar laatste fase van haar leven is. Ons relatie is veranderd. We zijn als moeder en dochter met elkaar verbonden, waar wij allebei heel blij mee zijn. Met haar praat ik zo anders over haar naderende dood. Ik had dit ook graag met jou gedaan. Waarschijnlijk beleef ik het daarom met haar zo diep. Het verblijdt mijn hart dat ik dit zo met haar mag beleven. Al zal de dag snel komen dat ze naar jou gaat. Het stemt me verdrietig, maar ik weet dat jullie dan samen zijn. Jij zal bij de hemelpoort staan om haar te ontvangen.

Lieve papa ik ben blij dat ik mijn weg in het leven gevonden heb. Samen met Frans heb ik twee fantastische kinderen, Fleurance en Julian gekregen. Zij kennen jou door onze verhalen en in hun zie ik trekjes van jou en mama ook terug. Wij hebben het als ouders, denk ik goed gedaan. Liefdevolle jongvolwassenen die aan het begin van hun leven staan. Zij zijn wensen, verlangens dromen, passies aan het ontdekken en uitwerken.
Ik heb na lang zoeken mijn passie omgezet in mijn werk. In verbinding met mijn hart laat ik mijn clienten vanuit hun hart hun leven leiden. Hun eigen unieke levenskoets besturen, vanuit hun hoofd, hart en gevoel.

dikke kus lieve pap, veel liefs van je trotse dochter Pauline

Levensverhaal Jasper

Jasper

Het worden van uitvaartbegeleider is een jeugddroom. Als ik nu wil gaan leven, mag ik de keuzes gaan maken om de weg naar het einde nog toffer te maken. Dit is waar ik mijn puberteit mee inging. Onzeker en zoekende naar wie ik was. Maar wie niet?! Elk jaar weer de hoop en het voornemen om het anders te gaan doen. Streven naar het echt volwassen worden. Maar ik heb wel geleerd dat dit echt een utopie is. Ik heb besloten om elke dag mijn doel mee te nemen: mijn zoektocht naar liefde in de wereld en hoe we intenser kunnen leven door de dood te omarmen en gewoonweg onderdeel maken van wie wij zijn.

Mijn oma, die we in 2013 moesten loslaten, heeft mij misschien wel het allerbelangrijkste geleerd. Vooral onbewust. We leven in een wereld van geld, roem en invloed. Maar zij leerde me om liefde boven dit alles te definiëren als het respect waar we allemaal zo’n behoefte aan hebben. Mijn oma, die me elke dag liet voelen dat mijn authenticiteit werd opgemerkt, mijn naam gewoonweg werd genoemd en oprecht naar mij luisterde. Ik durf nu elke dag te filosoferen over wie ik ben; een levenslange identiteitsontwikkeling, een blijvende levensles.

Maar waarom wilde ik precies uitvaartbegeleider worden? Waarom wist ik dat zo jong? Ik vind dat nog steeds moeilijk in woorden te vatten. Het is een persoonlijke missie geworden die mijn leven volledig heeft beïnvloed. Op mijn achtste nam ik afscheid van een vriendinnetje. Verstilling, stoeien met intens en puur verdriet, vol met vragen. Dit was het beginpunt om te vechten voor een afscheid en de dood die er mogen zijn op de meest intense manier die er is. Dat kan alleen samen. Maar waar te beginnen?

Ruim vier jaar geleden overleed een jongen die bij mij in dienst was in de tijd dat ik bij Albert Heijn werkte. Hieruit ontstond een ongelooflijk mooie vriendschap met zijn moeder Martine. Daarna viel alles op zijn plek. Zij heeft me in laten zien dat rouwen een klotewoord is en niet in een proces is te vatten. Rouwen is zo ongelooflijk persoonlijk, zo eigen. Een onzichtbaar litteken wat je je hele leven meedraagt. Een band met degene die dood is, die blijvend zal worden voortgezet. Ieder op een eigen manier.

Het afgelopen jaar is ongelooflijk bijzonder geweest. Maar zat ook boordevol confrontatiemomenten. Door nog minder te verlangen is er meer ontstaan dan ik ooit had kunnen dromen. Nieuwe, bijzondere mensen ontmoet en vriendschappen losgelaten. Als een gek in het diepe gesprongen; ach, what’s new. Blijvend ervaren dat het leven ongelooflijk mooi kan zijn, maar ook momenten niet anders dan klote.

Ik ben zoveel mensen dit jaar zo ongelooflijk dankbaar. Onvoorwaardelijke steun in de enorme stappen die ik gezet heb. Nabestaanden die bewust voor mij gekozen hebben om samen een uitvaart vorm te geven waarin standaardheden werden losgelaten. Het levensverhaal vertalen naar een afscheid puur zoals diegene was. Bewust beleven en het verbinden van elkaars wereld in een periode waarin de herinneringen zo belangrijk worden. Trots op het feit dat Sir Jamian samen met nabestaanden is ontstaan en totaal niet is ontstaan door te denken vanuit de markt. Ik wil een uitvaartbegeleider zijn die de behoefte continu weet te vinden in de dagen van de uitvaart; geen onrealistische kijk en een fluisterende toon, maar oprechte en liefdevolle begeleiding en steun op maat door er echt te zijn. Stil durven staan bij alles wat er gebeurt en volledig luisteren, juist naar de onuitgesproken woorden die er doodgewoon niet zijn. Je kunt niets fout doen als je afscheid neemt. Ik heb in geen enkele krant te hoeven staan om Sir Jamian op de kaart te zetten. Ik bleef dicht bij mijn gevoel en wilde alle kosten zo laag mogelijk houden om te laten zien dat er te veel geld wordt verdiend in de uitvaartbranche. Zoveel lieve mensen die voor mij kozen. Kippenvel; elke keer weer.

De open blik van mijn nieuwsgierige boefjesogen hebben ervoor gezorgd dat ik hier nu sta. Ik heb dit jaar naast mensen mogen staan die de dood recht in de ogen keken. Nabestaanden ondersteund bij het vormgeven van een laatste levensevenement van iemand die zo belangrijk voor hen was. Daarnaast wil ik mij altijd blijven ontwikkelen. Ik heb een prachtige kans gekregen om les te geven aan uitvaartbegeleiders in opleiding en ben geïnspireerd door de jongeren in de gastcolleges over de dood en het afscheid. Ook heb ik meerdere jongeren mogen begeleiden in hun rouw en is er een prachtig project ontstaan waar ik mijn woorden aan toevoeg: Klein Levensverhaal.

2020; maak elke dag memorabele herinneringen. Pak elke minuut. Liefde samen met jullie de dood laten overstijgen en het leven niet al te serieus nemen. Betekenis geven zoals alleen jij dat wilt! Sterfelijk en onsterfelijk tegelijk.

Levensverhaal Chantal

Chantal

Onvoorwaardelijke liefde is in mijn ogen één van de belangrijkste punten van opgroeien. Daar stond je dan, twee keer per dag. Iedere maandag, dinsdag en af en toe op woensdag wachtte je op me met die overheerlijke katten-, of hondenkoppen. Ik sliep immers altijd die dagen bij jullie, omdat pap en mam een superdrukke baan hadden. Ik weet nog goed dat je die ene keer niet voor ‘de Rozenbeek’ stond, omdat je uit alle moeheid in slaap was gevallen in de relaxstoel. Oh god, wat was oma toen boos op je, terwijl ikzelf er wel om kon lachen en me ongelofelijk stoer voelde. Ik had namelijk het idee dat ik eindelijk zelf naar huis mocht lopen zonder begeleiding, want in mijn opinie mocht bij opa en oma immers alles.

De andere keren dat je er wel altijd stond gingen we lekker naar huis om spelletjes te spelen of pannenkoeken te bakken. Ook viel jij dus weleens in slaap op de bank, zodat ik jou in jouw slaap helemaal onder kon stiften met de meest belachelijke tekeningen, wat ik toen nog héél grappig vond. Het maakte jou nooit uit wat ik of wij allemaal uitspookten, als ik het maar naar mijn zin had; dat was het allerbelangrijkste voor jou. Al moest je nog kruipend door de woonkamer, het maakte jou niks uit; als ik maar gelukkig was.

Wij waren opa en kleinkind, vader en dochter, beste maatjes voor het leven. Verzin iets en wij waren het. Wij begrepen elkaar zonder woorden, één blik van jou was al genoeg om te weten wat jij dacht of wat ik dacht. Als jij kattenkwaad wilde uithalen met oma, wist ik dat meteen en haalden we de meest gekke dingen uit. De band die wij samen hadden was sterk en ik heb zo ongelofelijk veel van jou geleerd en gehouden ouwe.

Je hebt me altijd gestimuleerd om zelf na te denken, dingen op te zoeken en vooral om door te zetten in het leven. Ondanks jouw infarct was je zo’n sterk persoon, net zoals oma nu nog steeds is. Als je iets wilt bereiken, geef dan niet op, blijf ervoor vechten en stop niet totdat je doel bereikt is. Niet alleen jij, maar papa en mama stimuleren mij hierin nog steeds. Bij alles wat ik doe, neem ik jou in gedachte mee en haal ik daar kracht uit om door te gaan. Zonder jouw kracht die je hebt uitgestraald in het leven was ik nooit zover gekomen als ik nu gekomen ben.

Ik heb nooit zo goed stilgestaan bij de levenslessen die jij mij hebt geleerd, en heb je hiervoor ook nooit kunnen bedanken, omdat ik nog zo jong was toen ik jou verloor lieve opa. Wat deed dat godverdomme veel pijn en had ik je graag laten zien waar ik nu gekomen ben.

De pijn zal nooit vervagen, maar ik probeer kracht te halen uit jouw positiviteit in het leven en wijze en sterke woorden naar mij toe. Ik wil je enorm bedanken voor de liefde die je mij hebt gegeven, jouw kracht die ik nog dagelijks mee draag en vooral dat jij in mijn leven bent gekomen.

Mijn belofte aan jou ben ik altijd nagekomen, ik zorg nog steeds goed voor oma. Vooral nu ze het extra hard nodig heeft. Maak je daar maar geen zorgen over!

Loveyou ouwe!

Levensverhaal Myriam

Myriam

Toen ik de hand van mijn vader vasthield op zijn sterfbed voelde ik eindelijk dat ik wél een vader heb gehad.

Mijn verhaal, omdat ik de mooie ervaring heb gehad dat ik in de laatste minuten voordat mijn vader stierf voelde dat er ineens onvoorwaardelijke liefde kan ontstaan. Liefde die er misschien altijd is geweest. Ik tot inzichten kwam waar ik eerder niet bij kon komen, terwijl ik het wel graag wilde. In mijn geval betekende dit dat ik wel van mijn vader wilde houden, hem wilde begrijpen, zijn spijtbetuigingen wilde geloven, maar dat het mij niet lukte.

Mijn moeder was zwaar dementerend, herkende ons niet. Toch gaf zij mij wel het gevoel blij te zijn als ze mij zag. Ze sloeg gelijk haar armen om me heen. Zij heeft ons verteld dat zij nooit dementerend zou willen eindigen. Dit omdat zij haar moeder zag lijden tijdens haar dementie. Helaas heeft mijn moeder jaren in een tehuis moeten doorbrengen, terwijl ze liever op een gedenkwaardige manier afscheid van ons en van het leven had willen nemen. Wij, haar 4 dochters, waren haar “alles”. Zij is 85 jaar geworden.

Mijn vader was zo fanatiek als een pitbull; zeer gedreven en productief in zijn werk, maatschappelijk betrokken en begaan met zijn familie. Hij heeft in zijn leven meerdere ziektes overleefd en heeft mijn moeder tijdens haar jarenlange verblijf in tehuizen dagelijks bezocht. Daarnaast wandelde hij veel door de duinen en in de stad als het slecht weer was. Dit om fysiek gezond te blijven en de dag door te komen. Hij was tot op het laatst actief in de kerk en stond altijd klaar voor de bewoners van het appartementencomplex waar hij tot aan zijn dood heeft gewoond.

Toen hij geopereerd moest worden en er complicaties optraden die heel misschien middels een nieuwe operatie hersteld konden worden wilde hij hiervoor gaan, ondanks dat de chirurg er weinig heil in zag. Hij was nog niet klaar met het leven. In diezelfde periode vertelde mijn moeder meerdere malen, in heldere taal, tegen willekeurige mensen dat zij dood zou gaan. Dit was opvallend in haar dementie. Toen wij dit met onze vader bespraken, zei hij dat hij er dan voor mijn moeder wilde zijn en dus ook klaar was met het leven. Alleen toen hij hoorde dat mijn moeder ook haar laatste dagen inging, durfde hij zijn leven en ons los te laten. Dubbel en bijzonder dat mijn dementerende moeder, 3 dagen na de dood van mijn vader, vroeg of ze mocht gaan. Het had zo moeten zijn. Ook zij kon het leven nu loslaten. Mijn ouders zijn gestorven op 25 december 2013 en 28 december 2013. Het was een heftige bewogen week.

Mijn ouders hebben vier dochters gekregen waarvan ik de derde ben. Ik heb mijn jeugd vooral als fijn ervaren buiten het gezin. Binnen het gezin waren er vele ruzie. Vooral tussen mijn ouders; voornamelijk betrof het de kinderen. Mijn moeder zat in een spagaat tussen vader en dochters. Zij was erg lief voor ons, maar ik heb me vaak eenzaam gevoeld en door het gemis aan échte gesprekken lukte het mij niet om hier iets aan te doen. Ik heb genoten van haar warmte en dat zij er altijd was als wij uit school thuiskwamen. Zij liet dan alles vallen en was er voor ons.

Ik zie mijn moeder als een vrouw die het leven buiten het gezin zwaar vond. Zij haakte vaak af als het buiten haar comfortzone lag. Tijdens haar overgang werd zij nog angstiger en kwam daardoor steeds minder buiten. Zodra mijn vader thuiskwam van werk was er meestal spanning. Feesten, bruiloften en partijen binnen ons gezin waren altijd beladen door de stress van mijn vader. Het lukte hem niet dit wat luchtiger te zien. Mijn moeder en de kinderen waren dan de klos.

Ik was meestal bang voor mijn vader omdat ik niet kon voldoen aan zijn verwachtingen. Knuffelen of spelen met ons lukte hem gewoon niet. Ik was vooral te langzaam en te dromerig ten opzichte van mijn zussen. Alles kon en moest sneller. Tot op de dag van vandaag ben ik bezig met het vinden van mijn eigen tempo.

Toen ik later hoorde dat mijn ouders ruim een jaar op straat hebben gezworven, omdat hun beide ouders tegen de relatie waren, besef ik nu dat hen dat ook heeft gevormd. Blijkbaar was hun liefde voor elkaar groot. Dit besef doet mij nu goed, omdat ik vaak heb getwijfeld of zij het wel goed hebben gehad met elkaar.

Daarnaast heeft mijn vader tijdens hun relatie een paar jaar in Nederlands-Indië gediend. Zijn soldij maakte hij over naar zijn ouders die het voor hem zouden sparen. Helaas was het op toen hij thuiskwam. Hij heeft nauwelijks gesproken over zijn tijd in Nederlands-Indië. Een jaar vóór zijn overlijden heb ik samen met hem de documentaire van Adriaan van Dis over deze periode in Nederlands-Indië gezien. Ook toen liet hij niets los hoewel hij het wel leuk vond dat hij nog veel woorden herkende.

Tijdens de laatste jaren van zijn leven begon hij af en toe “sorry” te zeggen, wat bij mij niet binnenkwam. Ik liet dat niet blijken en heb zijn excuses altijd ogenschijnlijk aanvaard.

Op zijn sterfbed heeft mijn vader mijn hand gepakt, wat hij nooit deed, en zijn spijt betuigd. Dat moment zal ik nooit vergeten en altijd bij me dragen. Zijn “sorry” raakte me diep en toen ik hem in de ogen “durfde” te kijken zag ik mijn vader en voelde dat het zo goed was. Er was eindelijk verbinding tussen ons. Van alles popte bij me op. Hij hield van me, hij had echt spijt, hij wilde het graag anders.

Dat ene kleine moment heeft ervoor gezorgd dat ik mijn vader in mijn hart draag, zonder rancune, als vanzelfsprekend. Voor mij is dit een wonderlijk moment geweest en ik besef nu dan ook dat het nooit te laat hoeft te zijn voor verbinding!

Levensverhaal Angelique

Angelique

Het zou een mooi jaar worden. Het was Hemelvaart 2006 en Marcel, mijn vriend, en Luc, onze zoon van 2,5 jaar, verhuisden van Rotterdam naar Haarlem. Met in mijn buik onze Joep.

We verhuisden naar een nieuwbouwwoning in een kleine nieuwe wijk met 120 woningen. We waren de eersten die er gingen wonen. Dat was best raar. We voelden ons net de opzichters van het terrein met al die bouwvakkers die fase 2 en 3 nog moesten afbouwen. Daarnaast kwamen deze bouwlieden nog regelmatig bij ons binnen om de 40 opleverpunten af te werken. De verhuizing ging goed en na het weekend ging ik samen met Luc op maandagmiddag naar de verloskundige hier in Haarlem voor een kennismakingsgesprek en controle. Het was een prettige kennismaking. Na 3 kwartier zei ze, ik zal het nooit vergeten: ‘‘En oh ja, nog even naar het hartje luisteren’’. Ik installeerde mij op haar tafel en zij pakte haar spullen om naar het hartje te luisteren. Na enkele minuten liep ze rood aan en vroeg wanneer ik voor het laatst Joep had gevoeld. Wat een rare vraag. Dat was namelijk die middag nog toen Luc aan het slapen was. Ik had nog snel even gestofzuigd voordat we naar de verloskundige gingen. Tijdens het stofzuigen voelde het alsof hij zich omdraaide waardoor ik rechtop moest gaan staan om hem een soort van ruimte te geven voor deze beweging. Dus nietsvermoedend dacht ik dat het aan haar lag en dat ze wellicht net haar opleiding had afgerond. In Rotterdam hadden we tijdens de controles geen problemen gehad. Ze zei dat ze echt geen hartslag kon waarnemen en dat we naar het ziekenhuis moesten gaan voor een echo. Toen voelde ik nattigheid. Ongerust belde ik, met Luc achterin de auto, Marcel om het bericht over te brengen. Hij kwam meteen naar het ziekenhuis. Luc werd heel fijn opgevangen en wij hebben in bijzijn van 3 specialisten 3 echo’s gehad. En iedere keer dezelfde boodschap: ‘’Geen hartslag’’. Ik was in totale paniek. Het paste niet in het plaatje. Haarlem. nieuwe start met het gezinnetje. Joep erbij. Marcel en ik 10 jaar bij elkaar. Hoe kan dat nou? Waar was het mis gegaan? Ik had hem toch nog gevoeld! Totale verslagenheid.

Door het ziekenhuis werden we fantastisch opgevangen. Want het was niet alleen dat Joep was overleden, maar we moesten ook gaan nadenken over de geboorte en het afscheid. Maar het was te veel. We konden niet meer rationeel denken. Doodmoe werden we naar huis gestuurd met een bevallingsdatum voor 2 dagen later. Woensdagochtend om 09:00 uur moesten we ons melden. Maar als we het eerder of later wilden kon dat ook. De ruimte die we kregen voelde goed. De uren en dagen daarna hebben we gehuild, gepraat, geknuffeld en heel veel gebeld met familie, vrienden, collega’s. En nietsvermoedend liep Luc daar in ons huis rond. Dat lieve vrolijke mannetje met zijn blonde krullen heeft ons ons door die moeilijke periode heen getrokken. De dag erna kwam de aannemer om de keuken te plaatsen. Hij werd een onderdeel van deze scene. We vertelden hem dat we de dag erna naar het ziekenhuis gingen en terug zouden komen zonder kindje. Het gezicht van de man zal ik nooit vergeten. Wat een rare situatie.

Woensdagochtend werd ik wakker en zei ik tegen Marcel dat het zo goed was. Ik was er klaar voor om de bevalling in te zetten. Ik wilde Joep heel graag zien. Luc werd opgehaald en om 09:00 uur meldden we ons in het ziekenhuis. We werden goed voorbereid op de bevalling. Met een speciaal medicijn kon de bevalling op gang worden gebracht. Het kon wel uren duren voordat het lichaam daarop zou reageren. Gedurende de dag kwamen er verpleegsters langs om met ons te praten; om ons langzamerhand naar de volgende fase te begeleiden: het afscheid. Ik kan mij nog herinneren dat we mappen doorkeken met afscheidskaartjes. Tegen het avondeten besloot Marcel zijn tandenborstel te gaan halen zodat hij de nacht bij mij kon zijn. Maar toen hij net weg wilde gaan, begonnen de weeën. Net als bij Luc werd dit ook een hele snelle bevalling. Het was niet fijn. Je merkt dat het lichaam niet goed meedoet zoals bij een natuurlijke bevalling. Gelukkig was Joep er vrij snel en konden we hem in onze armen sluiten. Ondanks alle plekken waar zijn huid was losgelaten, was hij heel mooi! Marcel heeft hem gewassen en daarna is hij meegenomen voor een obductie. Ik ben gaan douchen. Daarna reden we met lege handen naar huis. Daar aangekomen ontmoetten we voor het eerst onze buurman. Op dat moment zit je daar niet op te wachten. Het liefst verstop je je achter de deur van je veilige huis, waar niemand vragen stelt waar je hoofd dan niet naar staat. Met alle goede bedoelingen van dien.

Donderdagochtend konden we hem weer ophalen. Vol trots legden we hem in zijn mandje en zo liepen we over straat. Achteraf voor omstanders misschien raar dat je over straat loopt met een dood kindje. Op dat moment hebben we dat zo helemaal niet ervaren. Je leeft in een hele andere bubbel. Thuis aangekomen zagen we voor het eerst onze ouders, broer, zus, schoonzus en zwager. Vol trots lieten we onze Joep zien. We hebben hem in zijn kamertje gelegd. Daar heeft hij bijna een week gelegen tot aan de dag van het afscheid. De dagen erna waren fijn. Iedere dag gingen Luc en Marcel de ijsblokken die onder hem lagen verversen zodat hij mooi zou blijven. Voor kleine Luc was dit heel gewoon. Hij vroeg dan ook regelmatig of we bij Joepie mochten kijken. Zo grappig. Vrienden van ons wilden Joep nog graag zien. Dat hadden we ons helemaal niet gerealiseerd. We hebben daarom de dag voor het afscheid een borrel gegeven. Het was heel dubbel; de mensen vonden het ook heel leuk om ons huis te zien. Zelf waren we helemaal niet met het huis bezig. Maar ja, het was nieuw en werd bewonderd. Ik kan mij herinneren dat een vriendin zei: ‘‘Mag ik ook zeggen dat je een mooi huis hebt’’. Dat was een best lastig moment voor onze naasten. De borrel was gezellig. Ik lag op de bank nog te herstellen. Onze ouders waren beneden aan de keukentafel en vrienden liepen door de woonkamer. Af en toe ging er iemand naar boven om zijn of haar moment met Joep te pakken. Dan realiseer je je hoe fijn het is om familie en vrienden te hebben.

De dag erna, 6 juni 2006, hebben we Joep in zijn mandje naar het crematorium gebracht. In de afscheidskamer bedacht ik me dat ik zijn sokjes en mutsje wilde hebben zodat ik hem daarna nog af te toe kon ruiken. De sokjes gingen moeilijk uit. Ze bleven plakken aan de voetjes. We maakten er grapjes over dat we wellicht per ongeluk een voetje zouden afrukken. Gelukkig is dat niet gebeurd. Het was wel een grappig moment. Met z’n drieën namen we afscheid. Daarna kwamen ze hem halen. Nu was het definitief en zouden we nooit meer tegen hem kunnen praten of vasthouden. Een pijnlijk moment. Dag Joep. Daar ga je. Omdat Luc nog heel klein was, hadden we bedacht om er een compleet verhaal voor hem van te maken. Want waar was Joep nu naartoe? We hadden bedacht om direct na het crematorium naar het strand te gaan en Luc te vertellen dat Joep naar de lucht was gegaan. Dat vond Luc aannemelijk. Voor ons was het meteen een fijn moment om uit te waaien.

Ieder jaar op 6 juni gaan we naar het strand en hebben we de eerste 10 jaar een ballon opgelaten. Een ballon met teksten en tekeningen voor lieve Joep. 3 jaar geleden besloten we met z’n vieren, want inmiddels is onze dochter Juul in 2009 erbij gekomen, om dat niet meer te doen en gaan we alleen nog naar het strand om met elkaar een hapje te eten. Herinneringen ophalen of gewoon met elkaar zijn. Dat blijft een speciaal moment die we allemaal koesteren.

Het verlies van je kind kost jaren voordat je daarmee om kan gaan. Het is allemaal heel verdrietig, maar inmiddels kan ik inzien dat het mij en ons ook veel heeft gebracht. Het maakt je op een bepaalde manier sterker en daar put je ook weer kracht uit. Het is voor mensen die dit niet hebben meegemaakt niet voor te stellen wat je doormaakt tijdens zo’n heftige gebeurtenis. Daarom stel ik me graag open voor mensen die behoefte hebben om met mij in contact te komen om ervaringen te delen, advies, een babbel of simpelweg alleen die schouder. Via Jasper kun je mijn contactgegevens opvragen.